Earth Day (ကမ္ဘာမြေနေ့): သမိုင်းကြောင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ တာဝန်များ

နှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့ရောက်တိုင်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးတွင် earth day (ကမ္ဘာမြေနေ့) ကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိပါသည်။ ဤနေ့သည် ကျွန်ုပ်တို့ မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီး၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု အန္တရာယ်ကို သတိပြုမိစေရန်နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အနာဂတ်တစ်ခုကို ဖန်တီးရန်အတွက် ကမ္ဘာ့ပြည်သူများအားလုံး ပူးပေါင်းပါဝင်ကြသည့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါသည်။ ယခုဆောင်းပါးတွင် earth day ၏ အရေးပါပုံ၊ သမိုင်းကြောင်းများနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ တစ်ဦးချင်းစီအနေဖြင့် မည်သို့ ပါဝင်ကူညီနိုင်သည်ကို အသေးစိတ် တင်ပြထားပါသည်။

Earth Day ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ

ပထမဆုံးသော earth day ကို ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ စတင်ကျင်းပခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်က အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ် Gaylord Nelson သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများကို ပြည်သူများ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သိရှိနားလည်စေရန် ရည်ရွယ်၍ ဤလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်သူ သန်း ၂၀ ကျော်သည် လမ်းမများပေါ်ထွက်ကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ဆန္ဒပြ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။

ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အေဂျင်စီ (EPA) ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည့်အပြင်၊ ရေသန့်ရှင်းရေးဥပဒေ၊ လေသန့်ရှင်းရေးဥပဒေ ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် ဥပဒေများကိုပါ ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင်မူ earth day သည် နိုင်ငံတကာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၁၄၁ နိုင်ငံမှ လူပေါင်း သန်း ၂၀၀ ကျော် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။

ယခုနှစ် Earth Day ၏ အဓိက ဆောင်ပုဒ်

နှစ်စဉ် earth day အတွက် အဓိက ဆောင်ပုဒ် (Theme) တစ်ခုကို သတ်မှတ်လေ့ရှိပါသည်။ မကြာသေးမီက ကျင်းပခဲ့သော earth day များတွင် ပလတ်စတစ် အသုံးပြုမှု လျှော့ချရေး (Planet vs. Plastics) ကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများကို အထူးအလေးပေး ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အဓိက ရည်မှန်းချက်များမှာ-

• ပလတ်စတစ် ထုတ်လုပ်မှု လျှော့ချရေး: ၂၀၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ပလတ်စတစ် ထုတ်လုပ်မှုကို ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချရန်။
• ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု (Climate Change) အား တားဆီးရေး: ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချပြီး ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်များကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုရန်။
• သစ်တောများ ထိန်းသိမ်းရေး: သစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုများကို ရပ်တန့်ရန်။

ကမ္ဘာမြေကို ကာကွယ်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ ဘာတွေလုပ်နိုင်သလဲ?

earth day သည် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ရက်တည်း ကျင်းပသော နေ့ဖြစ်သော်လည်း၊ ကမ္ဘာမြေကို ထိန်းသိမ်းသည့် လုပ်ငန်းစဉ်သည် နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်ဖြစ်ပါသည်။ သာမန် ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီအနေဖြင့် အောက်ပါ အချက်များကို နေ့စဉ်ဘဝတွင် အလွယ်တကူ ကျင့်သုံးနိုင်ပါသည်-

1. Reduce, Reuse, Recycle: အမှိုက်များကို စနစ်တကျ စွန့်ပစ်ပါ။ ပလတ်စတစ်အိတ်များ အစား ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်သော အိတ်များကို သုံးစွဲပါ။
2. စွမ်းအင် ချွေတာပါ: မလိုအပ်ဘဲ မီးမဖွင့်ထားပါနှင့်။ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများကို အသုံးမပြုပါက ပလပ်ဖြုတ်ထားပါ။
3. ရေကို အကျိုးရှိရှိ သုံးပါ: ရေချိုးရာတွင်ဖြစ်စေ၊ သွားတိုက်ရာတွင်ဖြစ်စေ ရေကို မလိုအပ်ဘဲ ဖွင့်မထားပါနှင့်။
4. အသိပညာ ဖြန့်ဝေပါ: earth day အကြောင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အသိပညာများကို မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းများထံ ဝေမျှပါ။

နိုင်ငံတကာမှ Earth Day မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များနှင့် သတင်းများကို လုံခြုံစွာ ကြည့်ရှုနည်း

ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် earth day နှင့် ပတ်သက်သော အသိပညာပေး မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်များ၊ BBC Earth ကဲ့သို့သော အစီအစဉ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ သတင်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် အချို့သော ဒေသများတွင် အင်တာနက် ကန့်သတ်ချက်များ သို့မဟုတ် ပထဝီဝင်အရ ပိတ်ဆို့မှုများ (Geo-blocking) ကြောင့် အဆိုပါ အဖိုးတန် အချက်အလက်များကို ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုရန် အခက်အခဲ ရှိနိုင်ပါသည်။

---