သမ္မတ - အခန်းကဏ္ဍ၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် နောက်ဆုံးရ နိုင်ငံရေး အခြေအနေများ

သမ္မတ (President) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး ခေါင်းဆောင် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲအဖြစ် တာဝန်ယူရသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံရေး စနစ်များအပေါ် မူတည်၍ သမ္မတ ၏ အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ ကွာခြားနိုင်သော်လည်း၊ ယေဘုယျအားဖြင့် နိုင်ငံတော်အား ကိုယ်စားပြုခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကို ဦးဆောင်ခြင်းတို့တွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ ယခု ဆောင်းပါးတွင် သမ္မတဟူသော ရာထူး၏ သဘ��ာသဘာဝ၊ နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများ၊ သမိုင်းကြောင်းများကို အသေးစိတ် လေ့လာတင်ပြသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။

၁။ နိုင်ငံတော် သမ္မတ ၏ အဓိက တာဝန်နှင့် ဝတ္တရားများ

နိုင်ငံအများစုတွင် သမ္မတတစ်ဦး၏ တာဝန်များသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားလေ့ရှိသည်။ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Presidential System) ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများတွင် သမ္မတသည် အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲအဖြစ်ရော၊ နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲအဖြစ်ပါ တာဝန်ယူရသည်။

• အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ကျင့်သုံးခြင်း - နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းများကို ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရန် တာဝန်ရှိသည်။
• နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး - အခြားနိုင်ငံများနှင့် သံတမန်ဆက်သွယ်ရေး၊ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုရေးတို့တွင် နိုင်ငံတော်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။
• စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံး ခေါင်းဆောင် - နိုင်ငံတော်တော်များများတွင် သမ္မတသည် တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံး စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီး အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးကို ဦးဆောင်သည်။
• ဥပဒေပြုရေး ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်မှု - လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုလိုက်သော ဥပဒေကြမ်းများကို လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ဗီတိုအာဏာသုံး၍ ပယ်ချခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။

၂။ သမ္မတ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်နှင့် ပါလီမန် စနစ် နှိုင်းယှဉ်ချက်

ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံရေးစနစ်အမျိုးမျိုးကို ကျင့်သုံးကြရာ၌ သမ္မတစနစ် (Presidential System) နှင့် ပါလီမန်စနစ် (Parliamentary System) တို့သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ သမ္မတစနစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ သမ္မတသည် ပြည်သူလူထုမှ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီး လွှတ်တော်နှင့် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိသည်။ ပါလီမန်စနစ်တွင်မူ အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ဖြစ်သော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ဝန်ကြီးချုပ်က အဓိက ကိုင်တွယ်လေ့ရှိသည်။

ထို့အပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံကဲ့သို့သော တစ်ပိုင်းသမ္မတစနစ် (Semi-Presidential System) များလည်း ရှိသေးပြီး၊ ၎င်းစနစ်တွင် သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦးစလုံးသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ခွဲဝေကျင့်သုံးကြသည်။

၃။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သမ္မတ သမိုင်းကြောင်း အကျဉ်း

မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးကတည်းက နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် သမ္မတများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတ မှာ စဝ်ရွှေသိုက် ဖြစ်ပါသည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများ၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အသစ်ရေးဆွဲမှုများနှင့်အတူ သမ္မတ၏ အခန်းကဏ္ဍသည်လည်း အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော် သမ္မတ သည် နိုင်ငံတော်နှင့် အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရသော စနစ်ကို ကျင့်သုံးပါသည်။

၄။ နိုင်ငံတကာ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် ကမ္ဘာ့အပေါ် သက်ရောက်မှု

ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲများသည် မိမိနိုင်ငံအတွက်သာမက တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးများအပေါ် များစွာ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်သည် ကမ္ဘာ့ရှယ်ယာဈေးကွက်၊ ကုန်သွယ်ရေး မူဝါဒများနှင့် နိုင်ငံတကာ ပဋိပက္ခများ ဖြေရှင်းရေးအပေါ် ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ သမ္မတ သတင်းများကို မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်ခြင်းသည် ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့ရေးရာများကို နားလည်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

နိဂုံးချုပ်

အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် သမ္မတ သည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ ကံကြမ္မာ၊ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးတို့ကို ဦးဆောင်ရာတွင် အဓိကကျသော ရာထူးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများနှင့် သမ္မတ များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် လူထု၏ နေ့စဉ်ဘဝအပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိနေပါသည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ဆုံးရ သတင်းများကို မျက်ခြေမပြတ် လေ့လာနေရန် လိုအပ်ပါသည်။