aung san suu kyi ၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးခရီးစဉ်

မြန်မာနိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် aung san suu kyi သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်းတွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အာရုံစိုက်ခြင်းခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ သူမသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဟောင်း၊ နိုဘယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် သူမ၏ နောက်ခံသမိုင်း၊ နိုင်ငံရေးသို့ ဝင်ရောက်လာပုံနှင့် လက်ရှိရင်ဆိုင်နေရသော အခြေအနေများကို အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ တင်ပြထားပါသည်။

ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှာ သူမ အသက် ၂ နှစ်အရွယ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက်၊ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တွင် ဖီလိုဆိုဖီ၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဘာသာရပ်များကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်လူမျိုး ပညာရှင် မိုက်ကယ်အဲရစ် (Michael Aris) နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။

နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း (၁၉၈၈ - ၂၀၁၀)

၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် နေမကောင်းသော မိခင်ကို ပြုစုရန် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာချိန်၌ ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်းနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူမသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရသည်။

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီက အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း အစိုးရဖွဲ့ခွင့် မရခဲ့ပေ။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကာလအများစု (စုစုပေါင်း ၁၅ နှစ်ခန���်) ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်။ ဤကာလအတွင်း ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

အစိုးရတာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်း (၂၀၁၅ - ၂၀၂၁)

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်လာပြီးနောက်၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီသည် မဲဆန္ဒရှင်အများစု၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အစိုးရဖွဲ့နိုင်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူခွင့် မရှိသဖြင့်၊ "နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်" (State Counsellor) ရာထူးကို ဖန်တီးကာ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

သူမ၏ အစိုးရသက်တမ်းအတွင်း ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ၂၁ ရာစု ပင်လုံညီလာခံများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာ၏ ဝေဖန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ဟိဂ်မြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး (ICJ) တွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စား သွားရောက်ထွက်ဆိုခဲ့သည်။

၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း လက်ရှိအခြေအနေများ

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် NLD ပါတီက ထပ်မံအနိုင်ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှစ၍ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် အပါအဝင် အစိုးရခေါင်းဆောင်များ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။

အာဏာအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် ဆက်သွယ်ရေးဥပဒေ၊ ပို့ကုန်သွင်းကုန်ဥပဒေ၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက် အက်ဥပဒေ၊ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ စသည့် ပုဒ်မများစွာဖြင့် တရားစွဲဆိုမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သီးသန့်တရားရုံးများတွင် စစ်ဆေးခဲ့ပြီးနောက် ပြစ်ဒဏ်များ ချမှတ်ခံခဲ့ရကာ၊ ထောင်ဒဏ် ၃၃ နှစ်အထိ ချမှတ်ခံခဲ့ရဖူးသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အချို့သော ပြစ်ဒဏ်များကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်ဖြင့် လျှော့ပေါ့ပေးမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းခံထားရဆဲ ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်မှု

ကုလသမဂ္ဂ (UN)၊ အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများအသင်း (ASEAN) နှင့် အနောက်နိုင်ငံများမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စဉ်ဆက်မပြတ် တောင်းဆိုမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိသည်။ ASEAN ၏ ဘုံသဘောတူညီချက် (၅) ရပ်တွင်လည်း သက်ဆိုင်သူအားလုံး ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် ပါဝင်သော်လည်း၊ လက်ရှိအချိန်အထိ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပြင်ပကမ္ဘာတို့၏ ဆက်သွယ်မှုများကို ကန့်သတ်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။

သူမ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ ရှေ့နေများ၊ မိသားစုဝင်များမှတဆင့် သတင်းများ ထွက်ပေါ်လေ့ရှိပြီး၊ နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းများက သူမ၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အပြည့်အဝရရှိရေးအတွက် စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာမှုများ ရှိနေပါသည်။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းရာတွင် သူမ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။